Κοινοβουλευτικό Έργο / Τοποθέτηση στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος – 17.06.2026
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
Η αναθεώρηση του Συντάγματος είναι η κορυφαία στιγμή αυτοσυνείδησης μιας Δημοκρατίας.
Είναι η ώρα που το πολίτευμα ξανακοιτάζει τον εαυτό του.
Στα πενήντα και πλέον χρόνια της Μεταπολίτευσης, το οικοδόμημα άντεξε.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι προσερχόμαστε σ’ αυτήν την επιτροπή χωρίς ενστάσεις και οφείλω να τις καταθέσω ευθέως.
Υπάρχει μια βαθιά αντίφαση.
Η ίδια κυβερνητική πλειοψηφία που τα τελευταία χρόνια καταστρατήγησε το πνεύμα συνταγματικών διατάξεων, που απαξίωσε θεσμούς και περιφρόνησε όποιον τους υπερασπίστηκε, έρχεται τώρα να αναθεωρήσει το κείμενο που κατοχυρώνει αυτούς ακριβώς τους θεσμούς και τα δικαιώματα.
Και έρχεται με τον χειρότερο δυνατό τρόπο: στο τέλος της βουλευτικής περιόδου, μέσα στην καρδιά του καλοκαιριού, με μια διαδικασία εξπρές που διαρκεί έναν μόλις θερινό μήνα, τη στιγμή που η αναθεώρηση απαιτεί ουδέτερο εκλογικά χρόνο και τη μέγιστη δυνατή ενημέρωση των πολιτών.
Αυτή η τακτική έχει ακριβή χαρακτηρισμό: είναι ο συνταγματικός λαϊκισμός.
Παρά ταύτα, το ΠΑΣΟΚ δεν επιλέγει την αποχή από την ευθύνη.
Προσερχόμαστε με πρόταση πλήρη, με πλήρη καταγραφή κάθε διάταξης όπως προτείνουμε να διαμορφωθεί, οργανωμένη σε τρεις κατευθύνσεις: ουσιαστικότερα δικαιώματα για τις προκλήσεις της εποχής μας, προστασία των δημοκρατικών θεσμών με διαφάνεια και λογοδοσία, και μια αυθεντικά δημοκρατική, υπερπλειοψηφική διαδικασία αναθεώρησης.
Ειδικά σε αυτό το τελευταίο επιμένουμε. Η αυξημένη πλειοψηφία των τριών πέμπτων πρέπει να απαιτείται υποχρεωτικά στη δεύτερη, αναθεωρητική Βουλή, ώστε να μην επαναληφθεί ποτέ ό,τι έγινε το 2019.
Έρχομαι όμως κατά προτεραιότητα στο άρθρο 16, γιατί εδώ δεν κρίνεται μια τεχνική λεπτομέρεια, αλλά το ίδιο το πρόσημο της κοινωνίας μας.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
ας μιλήσουμε με ειλικρίνεια. Η Ελλάδα είναι από τις τελευταίες χώρες της Ευρώπης που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν με καχυποψία τη δυνατότητα λειτουργίας μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων. Για δεκαετίες εγκλωβιστήκαμε σε μια στείρα ιδεολογική αντιπαράθεση, χάνοντας ευκαιρίες για την προσέλκυση ακαδημαϊκών επενδύσεων, τη συνεργασία με διεθνώς αναγνωρισμένα ιδρύματα και την ανάσχεση του κύματος χιλιάδων νέων που αναζητούν σπουδές στο εξωτερικό.
Η πραγματικότητα έχει ήδη ξεπεράσει τις παλιές βεβαιότητες. Χιλιάδες ελληνικές οικογένειες δαπανούν κάθε χρόνο σημαντικούς πόρους για σπουδές εκτός χώρας, ενώ η Ελλάδα χάνει ανθρώπινο κεφάλαιο, γνώση και αναπτυξιακές δυνατότητες. Δεν έχουμε κανέναν λόγο να συντηρούμε έναν αναχρονισμό που δεν υπηρετεί ούτε τη δημόσια εκπαίδευση ούτε την κοινωνική δικαιοσύνη.
Τώρα είναι η ώρα να κλείσουμε οριστικά αυτή τη συζήτηση. Όχι με όρους αγοράς και κερδοσκοπίας, αλλά με όρους ποιότητας, αυστηρής εποπτείας και κοινωνικής ευθύνης. Να επιτρέψουμε τη λειτουργία μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων που θα συμπληρώνουν το δημόσιο πανεπιστήμιο, χωρίς να το υποκαθιστούν, ενισχύοντας συνολικά τον ακαδημαϊκό χάρτη της χώρας. Αυτό είναι το πραγματικά προοδευτικό βήμα για την Ελλάδα του 21ου αιώνα.
Η υπέρβαση αυτού του αναχρονισμού, όμως, δεν μπορεί και δεν πρέπει να γίνει σε βάρος του δημόσιου πανεπιστημίου. Αντίθετα, προϋποθέτει την ουσιαστική ενίσχυσή του. Το δημόσιο πανεπιστήμιο υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους μηχανισμούς κοινωνικής κινητικότητας της Μεταπολίτευσης, δίνοντας σε γενιές νέων ανθρώπων τη δυνατότητα να προοδεύσουν ανεξάρτητα από την οικονομική τους αφετηρία.
Και επιτρέψτε μου μια προσωπική αναφορά.
Είμαι παιδί του δημόσιου σχολείου και του δημόσιου πανεπιστημίου. Σε αυτά μορφώθηκα, από αυτά πήρα τα εφόδια που μου επέτρεψαν να προχωρήσω στη ζωή και στη δημόσια διαδρομή μου.
Το ίδιο επέλεξα και για τα παιδιά μου. Φοίτησαν στο δημόσιο σχολείο και η μεγάλη μου κόρη έδωσε Πανελλαδικές Εξετάσεις διεκδικώντας μια θέση στο δημόσιο πανεπιστήμιο, όπως χιλιάδες νέοι και νέες της χώρας μας.
Γι’ αυτό μιλώ με βαθιά πίστη στη δύναμη της δημόσιας εκπαίδευσης. Όχι από ιδεολογική εμμονή, αλλά από προσωπική εμπειρία. Γνωρίζω τι μπορεί να προσφέρει όταν στηρίζεται πραγματικά από την Πολιτεία. Και γι’ αυτό θεωρώ ότι η ενίσχυση του δημόσιου πανεπιστημίου δεν είναι απλώς μια πολιτική επιλογή· είναι ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης και ίσων ευκαιριών για κάθε παιδί της χώρας.
Γι’ αυτό η Πολιτεία οφείλει να εγγυάται επαρκή και σταθερή χρηματοδότηση, σύγχρονες υποδομές, διεθνή εξωστρέφεια και πραγματική ακαδημαϊκή αυτονομία. Η συνταγματική αναθεώρηση πρέπει να στείλει ένα καθαρό μήνυμα: ότι το δημόσιο πανεπιστήμιο παραμένει ο πυλώνας της ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα μας. Ένα πανεπιστήμιο ανοιχτό σε όλους, με υψηλή ποιότητα σπουδών, ισχυρή ερευνητική δραστηριότητα και καθοριστικό ρόλο στην παραγωγική, κοινωνική και πολιτιστική ανάπτυξη της Ελλάδας.
Σε αυτό το σημείο οφείλω να είμαι ευθεία για το τι προηγήθηκε.
Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας αντιμετώπισε την ανώτατη εκπαίδευση ως πεδίο αγοράς, όχι ως δημόσιο αγαθό.
Βάφτισε «πανεπιστήμια» δομές χωρίς τα ακαδημαϊκά εχέγγυα ενός πανεπιστημίου, δηλαδή κολέγια και ιδιωτικά κέντρα κατάρτισης, υποσχόμενη ότι θα έφερνε στη χώρα κορυφαία ιδρύματα διεθνούς κύρους.
Δεν ήρθε κανένα.
Και ο στόχος πρέπει να είναι να έρθουν με αυστηρά κριτήρια ποιότητας. Όχι να συνεχίσει να υπάρχει μια ρύθμιση που απλά επιτρέπει, ενώ από κάτω λειτουργούν ανεξέλεγκτα δεκάδες ιδιωτικά κολέγια που παρέχουν ίδια επαγγελματικά δικαιώματα.
Εδώ όμως βλέπω μια αλλαγή της στάσης της Κυβέρνησης. Ποια είναι η αλλαγή; Δεν υπάρχει πουθενά η λέξεις «μη κερδοσκοπικό»
Η δική της πρόταση για το άρθρο 16 προβλέπει ανώτατη εκπαίδευση από νομικά πρόσωπα που μπορεί να έχουν, και το γράφει ρητά, «δημόσιο ή ιδιωτικό χαρακτήρα», με μοναδική εγγύηση τη «διασφάλιση υψηλού επιπέδου των παρεχομένων σπουδών».
Πουθενά η λέξη «μη κερδοσκοπικός».
Και αυτή η σιωπή, αυτή η επιλογή διατύπωσης, δεν είναι αθώα.
Είναι η ίδια η ουσία της πρότασής τους.
Ανοίγει διάπλατα την πόρτα στο κερδοσκοπικό, επιχειρηματικό πανεπιστήμιο, χωρίς κατοχύρωση κοινωνικής αποστολής, χωρίς πιστοποίηση και εποπτεία από ανεξάρτητη αρχή, χωρίς καμία εγγύηση προσβασιμότητας.
Και για να μη φανεί το πραγματικό διακύβευμα, τυλίγουν τη διάταξη σε σύμβολα, προσθέτοντας την προστασία της γλώσσας και της σημαίας.
Τα σεβόμαστε απολύτως και τα δύο προφανώς και αδιαμφισβήτητα, να είναι σαφής η θέση μας κανείς όμως δεν ξεγελιέται.
Δεν μπορείτε να χρησιμοποιείτε την αναφορά στη γλώσσα και τη σημαία για να κρύψετε την εμπορευματοποίηση της γνώσης, το οποίο είναι το κύριο σημείο που τονίζουμε με την ένστασή μας.
Η δική μας απάντηση έχει δύο σκέλη.
Πρώτον, θωρακίζουμε το δημόσιο πανεπιστήμιο.
Πλήρης αυτοδιοίκηση και ακαδημαϊκή αυτονομία, εποπτεία που στηρίζει και δεν φυλακίζει την πρωτοβουλία, και ρητή υποχρέωση του Κράτους να το χρηματοδοτεί επαρκώς ώστε να επιτελεί την αποστολή του.
Δεύτερον, και εδώ είναι η κρίσιμη διαφορά μας με την Κυβέρνηση.
Προτείνουμε τη ρητή συνταγματική κατοχύρωση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα των μη κρατικών πανεπιστημίων και της κοινωνικής αποστολής της ανώτατης εκπαίδευσης.
Όχι επιχειρηματικό πανεπιστήμιο, αλλά ιδρύματα μη κερδοσκοπικά, με αυστηρή αδειοδότηση, υψηλό επίπεδο σπουδών, πιστοποίηση και αδιάλειπτη εποπτεία από ανεξάρτητη αρχή, κατοχυρωμένη ακαδημαϊκή ελευθερία, προσβασιμότητα και σαφή κοινωνική αποστολή.
Πρότυπό μας είναι η ευρωπαϊκή πραγματικότητα. Παντού προτεραιότητα έχει το δημόσιο πανεπιστήμιο, ενώ παράλληλα επιτρέπεται να λειτουργούν ισχυρά μη κρατικά, μη κερδοσκοπικά ιδρύματα για όποιον τα επιλέγει.
Αυτή είναι η διαφορά μεταξύ του εμπορίου και της παιδείας ως δημόσιου αγαθού.
Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,
θέλουμε μια αναθεώρηση που θα εκφράζει τη μεγαλύτερη δυνατή πλειοψηφία του ελληνικού λαού.
Με υπερπλειοψηφία επί του περιεχομένου, με γνώση των πολιτών και συνδιαμόρφωση από τις πολιτικές δυνάμεις.
Γιατί, όπως δίδαξε ο Αριστοτέλης στα «Πολιτικά» του, προτιμότερο είναι να άρχει ο νόμος παρά οποιοσδήποτε μεμονωμένος πολίτης. («τὸν νόμον ἄρχειν αἱρετώτερον μᾶλλον ἢ τῶν πολιτῶν ἕνα τινά»)
Με αυτή τη νοοτροπία προσερχόμαστε υπεύθυνα σε αυτή τη συζήτηση και αυτό ακριβώς διεκδικούμε.
Ένα Σύνταγμα που τηρείται και κυβερνά με κανόνες, όχι κατά τη βούληση της εκάστοτε εξουσίας.
Το ΠΑΣΟΚ θα στηρίξει κάθε αλλαγή που ισχυροποιεί τα δικαιώματα, τους θεσμούς και πάνω απ’ όλα τη δημόσια Παιδεία και θα αντισταθεί σε κάθε λογική που τα παραδίδει στο συμφέρον των λίγων.
Σας ευχαριστώ.
